Waarom een toekomst met minder werk tot een hechtere samenleving kan leiden

Gordon W. Allport (1954)  is de wetenschapper aan wie de contacthypothese wordt toegeschreven. In het kort komt het er op neer dat persoonlijk contact de meest effectieve manier is om vooroordelen weg te nemen. In een tijd waarin grote groepen in Nederland steeds verder uit elkaar komen te staan en de vooroordelen juist toenemen, lijkt mij dat een uitstekend iets om eens nader te bekijken.

Allport geeft een aantal criteria aan die nodig zijn om de contacthypothese te laten werken en groepen nader tot elkaar te laten komen. Een van de belangrijkste is een gezamenlijk doelDat is makkelijker gezegd dan gevonden. Hoe krijg je een groep witte, boze mensen met een gemiddeld inkomen en opleiding en een groep Nederlanders met een immigratie-achtergrond en een hoger inkomen en opleiding bijvoorbeeld tot overeenstemming te komen over een gezamenlijk doel? Of juist witte, hoogopgeleide grachtengordelaars met diezelfde witte, boze mensen met een gemiddeld inkomen en opleiding? Ik noem hier de groep witte, boze mensen bewust aangezien ik de indruk heb dat juist deze groep lastig in gesprek raakt met mensen met een andere mening. 

Een ander belangrijk ingrediënt is persoonlijk contact. Los van het gezamenlijk werken aan een gedeeld probleem in de groep is direct contact tussen de leden uit de verschillende groepen ook noodzakelijk. De ideale uitkomst is het herdefiniëren of helemaal ontkrachten van groepsdefinities die vooral gebaseerd zijn op vooroordelen en aannames zoals ‘alle asielzoekers zijn gelukszoekers’. Direct contact tussen mensen versnelt dit proces en dit is iets wat je kunt zien bij sportverenigingen enzovoort waar leden uit verschillende groepen zowel een gezamenlijk doel hebben (plezier beleven aan de sport en winnen) alsook persoonlijk contact (contact rondom trainen en wedstrijden).

De vraag is of we als samenleving actief genoeg op zoek gaan naar contacten met andere groepen om zo een beter beeld te krijgen van Nederland? De dienstplicht is al heel lang geleden afgeschaft maar zou een actief programma vanuit de overheid om hele diverse groepen samen te stellen die een gezamenlijk probleem voor Nederland proberen op te lossen een idee zijn? In de Verenigde Staten heb je jury-plicht en dat wordt door Amerikanen niet altijd als een welkome besteding van de tijd gezien maar men respecteert dat het een onderdeel is van het burgerschap.

Als we even iets verder vooruit kijken dan de problemen die we vandaag hebben rondom de polarisering van verschillende groepen dan is er een andere ontwikkeling (en sommigen zullen zeggen probleem) wat hier heel goed bij past. Met de toename van kunstmatige intelligentie en robotisering zal ‘werk’ er heel anders uitzien in de toekomst. Dit is een proces wat we nu al zien waarbij niet alleen banen voor laagopgeleiden worden overgenomen maar ook de traditionele hoger ingeschaalde beroepen als notarissen onder druk staan. Een mogelijke uitkomst is dat we met elkaar simpelweg minder gaan werken. De tijd die we daarmee overhouden zou heel goed te stoppen zijn in een programma om met een groep diverse mensen aan iets te werken waardoor vooroordelen verminderen en begrip ontstaat. Om zo tegelijkertijd Nederland vooruit te helpen met problemen als afval, milieu, educatie en noem maar op.

Ik kijk uit naar de eerste politieke partij die dit handen en voeten gaat geven en twee vliegen in een klap slaat.